Stan prawny: marzec 2026
Przepisy prawne o mediacji w Polsce
Kompletny przegląd 12 rodzajów mediacji z podstawami prawnymi, stawkami i linkami do oficjalnych aktów w Dzienniku Ustaw i ISAP.
12 rodzajów mediacji, tabela zbiorcza
| Rodzaj | Podstawa prawna | Koszty | Więcej |
|---|---|---|---|
| Cywilna / gospodarczakontrakty, wspólnicy, wierzytelności | Art. 183¹-183¹⁵ KPCDz.U. 2024 poz. 1568 | Rozp. MS 12.02.2026Dz.U. 2026 poz. 170 | Mediacje biznesowe → |
| Budowlana Obowiązkowa 01.03.2026roboty budowlane, projekt, remonty | Art. 458³a KPCDz.U. 2025 poz. 1172 | Rozp. MS 12.02.2026Dz.U. 2026 poz. 170 | Mediacje biznesowe → |
| Rodzinnarozwód, alimenty, opieka, spadki | Art. 183¹-183¹⁵ KPCDz.U. 2024 poz. 1568 | Rozp. MS 12.02.2026Dz.U. 2026 poz. 170 | Mediacje rodzinne → |
| Karnasprawiedliwość naprawcza | Art. 23a KPK + Rozp. MS 7.05.2015Dz.U. 2015 poz. 716 | Skarb PaństwaDz.U. 2023 poz. 1207 | Mediacje karne → |
| Pracowniczazespół, mobbing, warunki | Art. 183¹-183¹⁵ KPCDz.U. 2024 poz. 1568 | Rozp. MS 12.02.2026Dz.U. 2026 poz. 170 | Mediacje pracownicze → |
| Administracyjnapozwolenia, środowisko, koncesje | Art. 96a-96n KPADz.U. 2025 poz. 1691 | Uczestnicy mediacji | Mediacje administracyjne → |
| Medycznabłędy medyczne, szpitale | Art. 183¹-183¹⁵ KPC + ust. o prawach pacjentaDz.U. 2024 poz. 581 | Rozp. MS 12.02.2026 lub Fundusz Kompensacyjny | Szczegóły ↓ |
| Bankowa / finansowabanki, ubezpieczyciele | Art. 35-43 ustawy o RFDz.U. 2024 poz. 1109 | 50 złUdział instytucji obowiązkowy | Szczegóły ↓ |
| Konsumenckakonsument vs firma | Ust. o pozasąd. rozw. sporów kons.Dz.U. 2016 poz. 1823 | Bezpłatna lub niskaZależy od podmiotu ADR | Szczegóły ↓ |
| Sąsiedzkaimmisje, granice, wspólnoty | Art. 183¹-183¹⁵ KPCDz.U. 2024 poz. 1568 | Rozp. MS 12.02.2026Dz.U. 2026 poz. 170 | Szczegóły ↓ |
| Zamówień publicznychwykonawca vs zamawiający | Art. 591-595 PZPDz.U. 2024 poz. 1320 | Wg regulaminu SP przy PG RP | Szczegóły ↓ |
| Szkolna / rówieśniczakonflikty w szkołach | Brak odrębnej ustawyPraktyka + zasady KPC | Bezpłatna | Szczegóły ↓ |
Mediacja cywilna, gospodarcza i budowlana
Kodeks postępowania cywilnego, Mediacja
Podstawowa regulacja mediacji we wszystkich sprawach cywilnych: dobrowolność (art. 183¹), bezstronność (art. 183³), poufność (art. 183⁴), ugoda i zatwierdzenie przez sąd (art. 183¹⁴-183¹⁵). Dotyczy spraw rodzinnych, majątkowych, gospodarczych, pracowniczych, sąsiedzkich, medycznych.
KPC, ISAP Od 17.02.2026
Wynagrodzenie mediatora w postępowaniu cywilnym
Majątkowe WPS ≤ 200 tys. zł: 2% (min 300 zł, max 4 000 zł). WPS > 200 tys. zł: 4 000 zł + 1% nadwyżki (max 8 000 zł). Niemajątkowe: 300 zł + 200 zł za kolejne (max 900 zł). Sala max 110 zł. Korespondencja max 50 zł. +23% VAT.
Rozp., ISAP PDF, Dz.U. Obowiązkowa 01.03.2026
Obligatoryjna mediacja budowlana, art. 458³a KPC
Sąd musi skierować do mediacji przed rozprawą w sprawach z umów o roboty budowlane i umów związanych z procesem budowlanym (art. 458² § 1 pkt 5). Dotyczy: robót, projektów, podwykonawców, nadzoru, remontów. Nieuzasadniona odmowa = ryzyko kosztów (art. 103 § 3 pkt 1¹). Stosuje się do spraw wszczętych po 01.03.2026.
Ustawa, ISAP Od 10.09.2025
Dorozumiana zgoda i zaostrzone sankcje
Brak sprzeciwu w 7 dni = dorozumiana zgoda. Sankcja zmieniona z „oczywiście nieuzasadnionej" na „nieuzasadnionej". Ugody zdalne. Podpis elektroniczny kwalifikowany.
Ustawa, ISAP Mediacja karna
Bezpłatna dla stron
Art. 23a KPK + rozporządzenia
Sąd/prokurator kieruje za zgodą stron. Max 1 miesiąc. Ugoda wpływa na wymiar kary. Skarb Państwa pokrywa koszty: ryczałt 240 zł + wydatki (sala 110 zł, przejazdy, korespondencja 30 zł).
KPK, ISAP Rozp. koszty, ISAP Mediacja administracyjna
KPA, art. 96a-96n + PPSA art. 115-117
Mediacja w postępowaniu administracyjnym. Organ odracza sprawę (do 2 mies. + 1 mies.). Cel: ustalenia w granicach prawa. Możliwa strona-strona lub strona-organ. Koszty: uczestnicy. Nowelizacja KPA 2025 rozszerzyła katalog i nałożyła obowiązek adnotacji w aktach. PPSA: sąd administracyjny może skierować do mediacji.
KPA, ISAP PPSA, ISAP Mediacja medyczna
Spory pacjent, szpital / lekarz / ubezpieczyciel
Odszkodowania za błędy medyczne (zdarzenia medyczne), mediacja cywilna na ogólnych zasadach KPC. Szybsza i mniej stresująca niż wieloletni proces. Od 2024 r. działa Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych przy RPP (zastąpił wojewódzkie komisje), ale mediacja cywilna pozostaje odrębną, często efektywniejszą ścieżką. Dotyczy: błędnych diagnoz, powikłań pooperacyjnych, zakażeń szpitalnych, uszczerbku na zdrowiu.
Ustawa o prawach pacjenta, ISAP Mediacja bankowa i finansowa
Pozasądowe postępowanie przy Rzeczniku Finansowym
Spory klient vs bank, ubezpieczyciel, TFI, SKOK, dom maklerski. RF przedstawia propozycję rozwiązania. Udział instytucji obowiązkowy (art. 37). Opłata: 50 zł (art. 38). Warunek: wyczerpanie reklamacji. Wszczęcie przerywa bieg przedawnienia. W 2024 r., 1 872 wnioski.
Ustawa o RF, ISAP RF, strona Mediacja przy Sądzie Polubownym KNF
Alternatywna ścieżka, mediator z listy KNF. Dobrowolne dla obu stron. Spory: kredyty, polisy, produkty inwestycyjne, opłaty bankowe.
SP KNF Mediacja konsumencka
Pozasądowe rozwiązywanie sporów konsumenckich (ADR)
Spory konsument vs przedsiębiorca. Podmioty ADR: Wojewódzkie Inspektoraty Inspekcji Handlowej, Rzecznik Finansowy, Koordynator ds. negocjacji przy URE, SP KNF i inne (rejestr UOKiK). Bezpłatne lub niskopłatne. Przedsiębiorca musi informować konsumenta o właściwym podmiocie ADR. Platforma ODR (UE): ec.europa.eu/consumers/odr
Ustawa ADR, ISAP Mediacja sąsiedzka i wspólnot mieszkaniowych
Niedoceniana nisza
Spory sąsiedzkie, art. 183¹-183¹⁵ KPC + art. 144 KC
Sprawy cywilne, mediacja na ogólnych zasadach KPC. Dotyczy: immisji (hałas, dym, zapach), sporów o granice, korzystania ze wspólnych części budynku, uchwał wspólnoty, podziału kosztów remontów, miejsc parkingowych, zwierząt. Mediacja jest często jedynym sposobem na zachowanie relacji sąsiedzkich.
KPC, ISAP Mediacja w zamówieniach publicznych
Specjalistyczna
Prawo zamówień publicznych, art. 591-595
Spory majątkowe wykonawca vs zamawiający. Wniosek do Sądu Polubownego przy Prokuratorii Generalnej RP, wybranego mediatora lub osoby prowadzącej ADR. Art. 54a ustawy o finansach publicznych pozwala jednostkom sektora publicznego zawierać ugody (jeśli korzystniejsze niż proces). Nie stanowi naruszenia dyscypliny finansów publicznych (art. 5 ust. 4 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie DFP).
PZP, ISAP Mediacja szkolna i rówieśnicza
Edukacyjna
Konflikty w szkołach, uczniowie, nauczyciele, rodzice
Brak odrębnej regulacji ustawowej, opiera się na praktyce pedagogicznej. Dotyczy: konfliktów między uczniami (bullying, wykluczenie), sporów uczeń-nauczyciel, sporów rodzic-szkoła, konfliktów w radzie pedagogicznej. Mediatorami rówieśniczymi mogą być przeszkoleni uczniowie. Mediacja zewnętrzna, z profesjonalnym mediatorem, w poważniejszych sprawach. Ugoda ma charakter porozumienia stron (nie wymaga zatwierdzenia sądowego).
5 zasad mediacji
Zasady wynikające z art. 183¹-183⁴ KPC. Obowiązują we wszystkich rodzajach mediacji.
Dobrowolność
Art. 183¹ § 1 KPC. Każda strona może wycofać się w dowolnym momencie.
Bezstronność
Art. 183³ § 1 KPC. Mediator nie opowiada się po żadnej stronie.
Poufność
Art. 183⁴ § 1 KPC. Mediator zachowuje tajemnicę. Nie może być świadkiem.
Neutralność
Art. 183³a KPC. Mediator nie narzuca rozwiązań, wspiera strony.
Akceptowalność
Strony wybierają mediatora lub akceptują wyznaczonego przez sąd.
Korzyści finansowe mediacji
Ugoda przed rozprawą, zwrot 100% opłaty sądowej
Ugoda po rozprawie, zwrot 75% opłaty sądowej
Mediacja przed pozwem, obniżenie opłaty o 2/3, max 400 zł
Mediacja karna, bezpłatna, Skarb Państwa
Mediacja przy RF, opłata 50 zł, udział instytucji obowiązkowy
Sankcje za odmowę
Od 10.09.2025 sąd może obciążyć kosztami za nieuzasadnioną odmowę mediacji, nawet przy wygranej (art. 103 § 3 pkt 1¹ KPC).
Najczęstsze pytania o przepisy
Czy mediacja jest obowiązkowa?
Co do zasady dobrowolna (art. 183¹ § 1 KPC). Jedyny wyjątek: od 01.03.2026 spory budowlane, sąd musi skierować przed rozprawą (art. 458³a KPC). Odmowa możliwa, ale nieuzasadniona = ryzyko kosztów.
Czy ugoda ma moc wyroku?
Tak, po zatwierdzeniu przez sąd jest w pełni egzekwowalna jak wyrok (art. 183¹⁴-183¹⁵ KPC).
Co oznacza „dorozumiana zgoda"?
Od 10.09.2025 brak sprzeciwu w 7 dni = zgoda na mediację (art. 183⁸ § 2 KPC). Wcześniej wymagano aktywnego wyrażenia zgody.
Kto płaci za mediację karną?
Skarb Państwa, w całości. Ryczałt 240 zł + wydatki (Dz.U. 2023 poz. 1207). Bezpłatna dla stron.
Jak mediować z bankiem?
Wniosek do Rzecznika Finansowego (50 zł) po reklamacji. Udział banku obowiązkowy. Alternatywnie: SP KNF lub mediacja cywilna (KPC).
Spór z sąsiadem o hałas, mediacja?
Tak, spory sąsiedzkie (immisje) to sprawy cywilne, podlegają mediacji wg KPC. Wyrok nie poprawi relacji, porozumienie, tak.
Błąd lekarski, mediacja zamiast sądu?
Tak, mediacja cywilna (KPC). Szybsza niż wieloletni proces. Od 2024 r. istnieje też Fundusz Kompensacyjny przy RPP, ale mediacja pozostaje odrębną ścieżką.